Thung lũng Hoa hồng Bulgaria

Thung lũng Hoa hồng không phải một cái tên địa lý – đó chỉ là một khái niệm, gắn liền với địa danh nơi những bông hồng Bulgari trĩu nặng tinh dầu mọc lên. Hoa ở đây không chỉ đẹp mà còn mang lại nhiều lợi ích kinh tế. Bulgaria là một trong những quốc gia sản xuất tinh dầu hoa hồng lớn nhất thế giới (70-85%) và hầu hết tinh dầu đó được chiết xuất từ thung lũng này. 

Tham khảo: Thung lũng Hoa hồng

Nằm giữa dãy núi Stara Planina ở phía bắc và Sredna Gora ở phía nam là dải đất thiên đường hội tụ đủ các điều kiện thuận lợi về khí hậu, thổ nhưỡng để trồng và sản xuất tinh dầu hoa hồng. Phía bắc có núi làm bình phong che chắn luồng gió lạnh, phía nam có luồng khí hậu ấm áp từ Địa Trung Hải vào. Thung lũng Hoa hồng nằm trong phần phía đông của Thung lũng Kazanluk, có diện tích xấp xỉ 780 km2, bao gồm các cánh đồng hoa của Karlovo và Kazanlak và một phần của Nova Zagora. Độ cao trung bình là 350m với đỉnh Klisoura cao nhất 710m. Khí hậu ôn hòa và ẩm ướt với mùa đông tuyết rơi dầy, mùa xuân mưa nhưng vẫn đủ nắng là điều kiện hoàn hảo để các bông hoa phát triển tối đa tính chất quý báu của chúng.

Nơi đây đã sản sinh ra ngành công nghiệp dầu hoa hồng tồn tại hàng thế kỷ qua của Bulgaria, là nguồn cung cấp nguyên liệu quan trọng cho ngành công nghiệp nước hoa toàn cầu, dưới sự bảo trợ của EU.

Nước hoa hồng hữu cơ bulgaria được sản xuất từ hoa hồng damacena trồng tại thung lũng hoa hồng bulgaria

Những vườn hồng mới thường được trồng vào mùa thu, qua ủ đông, sang xuân ấm áp, mầm hồng đội đất chui lên, tới năm thứ ba mới cho hoa tốt để chưng cất tinh dầu.

Cây hoa hồng thường bắt đầu trổ lá khoảng giữa tháng ba, khi nhiệt độ không khí ấm trên 5ºC. Một trong những điều kiện quan trọng trong việc trồng hoa hồng để đạt được chất lượng tinh dầu tốt nhất là phải có mưa trong những tháng mùa xuân. Các trận mưa ở Thung lũng hoa hồng lớn nhất vào mùa xuân, đỉnh điểm vào tháng năm và tháng Sáu. Lượng mưa trung bình thường là giữa 80 và 100 lít/m2. Lượng mưa hàng ngày không lớn, nhưng những ngày mưa lại nhiều. Loại thời tiết này kéo dài thời kỳ trổ hoa, ngăn cản tinh dầu bốc hơi, đồng thời tăng sản lượng và chất lượng của tinh dầu.

Sông Stryama và sông Tundza chảy khắp thung lũng, đảm bảo đủ nguồn nước để hoa hồng sinh trưởng. Hơn 300 năm trước, người dân nơi đây đã biết sử dụng sức nước của các dòng sông để làm lạnh khi chưng cất tinh dầu hoa hồng.

Đặc tính của hoa hồng Damascena là loài cây không khó trồng, nhưng có một số yêu cầu về chất đất để nuôi dưỡng mùi hương, cũng như độ dốc của mặt đất – phải có rất nhiều nắng và quay về hướng đông, về nguồn nước cung cấp cho hoa và nhất là phụ thuộc vào sự chăm sóc bao quanh.

Hoa hồng Damascena được trồng hữu cơ thu hoạch để làm tinh dầu và nước hoa hồng

Vì vậy, Rosa Damascena không thể phát triển trong môi trường đô thị. Muốn chiêm ngưỡng chúng thì phải đến những cánh đồng trong thung lũng vào tháng Năm và tháng Sáu khi hoa nở rộ khoe hết vẻ đẹp của mình. Các cánh đồng hoa hồng nằm xung quanh các thôn làng trong thung lũng rất khác nhau về kích thước, nhưng lớn nhất là vùng gần Kazanluk. Hoa hồng ở Kazanluk vừa to vừa tươi màu, chứa nhiều tinh dầu.

Thời điểm thu hái tốt nhất cho việc thu hái hoa hồng là vào buổi sáng sớm (từ 5-9 giờ) khi sương đêm chưa kịp bốc hơi làm hao hụt lượng dầu. Hoa hồng được thu hái bằng tay và nhanh chóng đưa lên xe tải chở tới nhà máy chưng cất.

Quá trình sản xuất dầu hoa hồng rất tinh tế, khó nhọc và không thay đổi kể từ thời đế chế Ottoman vào thế kỷ 17: những cánh hoa hồng được đem đi chưng cất ngay lập tức, cánh hoa được cho vào nước và đun sôi trong những thùng kim loại lớn, hơi bốc lên sau đó được cô đọng và chưng cất lại để tách dầu.

Hoa hồng Damascena được chưng cất để lấy tinh dầu và nước hoa hồng

Công nghệ chưng cất dầu hoa hồng cho đến nay vẫn được thực hiện thủ công. Từ xa xưa, người dân Bulgaria đã làm ra những cái vạc bằng sành, sau này làm bằng đồng đỏ để chưng cất tinh dầu hoa hồng theo phương pháp cổ truyền.

Ngày nay, tinh dầu hoa hồng được sản xuất theo kỹ nghệ truyền thống kết hợp với công nghệ hiện đại.

Tại đây, người ta đổ hoa vào những bể nước lớn và đun sôi chúng hàng giờ đồng hồ, cứ 4 tấn hoa thì cho ra 1kg dầu thượng hạng. Điều này có nghĩa là để có một gam tinh dầu hoa hồng phải sử dụng hơn 1.300 bông hoa hồng! Trong khi chế biến, ngoài tinh dầu còn thu được cả nước hoa hồng.

Vào những năm 80 và 90 của thế kỷ trước, khi khí hậu tươi mát hơn và cánh hoa ẩm hơn, người ta thường chỉ mất 3 tấn cánh hoa là có thể chưng cất được 1 kg dầu. Nhưng tình trạng biến đổi khí hậu toàn cầu đang khiến thời tiết ở thung lũng nóng và khô hơn. Dường như không có đủ sương mai cho hoa hồng và các cánh hoa trở nên mỏng hơn.

Người dân phải chạy đua nhanh hơn với ánh nắng mặt trời để thu hái những bông hoa. Hàng năm hơn 2000 người bận rộn với công việc thu hoạch trên các cách đồng hoa hồng và thời gian thu hoạch chỉ kéo dài 20-25 ngày.

Thật ngạc nhiên, dầu hoa hồng – một tập hợp của 370 thành phần khác nhau và không hề có chất thay thế tổng hợp nào – lại không được sử dụng vì mùi hương của nó. Thay vào đó, dầu hoa hồng được dùng để kết hợp một số lượng lớn những thành phần tự nhiên và nhân tạo có trong nước hoa, và để tăng thời gian hương thơm lưu giữ trên da.

Một khi thứ “vàng lỏng” có màu vàng hơi ngả xanh này được đóng vào các lọ để sẵn sàng đem bán, nó có giá rất cao: từ khoảng 6.000 đến 6.500 euro và còn đắt hơn nếu mua hẳn 1 kg. Những người mua – trong đó có người Pháp, Mỹ, và ngày càng nhiều người châu Á – chủ yếu là các công ty sản xuất sản phẩm trung gian để sau đó bán cho các tên tuổi lớn như Christian Dior, Estee Lauder và Chanel.

Ở Thung lũng hoa hồng có ba trung tâm sản xuất hoa lớn nhất là Kazanluk, Karlovo và Kalofer. Có rất nhiều nơi chưng cất hoa nhưng chỉ có một chỗ phù hợp cho khách tham quan là ở làng Skobelevo.

Cách đây vài chục năm, Thung lũng Hoa hồng là nơi đặt các xưởng sản xuất vũ khí như súng AK-47, các loại súng trường, súng chống tăng, tên lửa chống máy bay và các hệ thống pháo binh. Tại đây có hơn 100.000 người làm việc và doanh thu từ việc bán vũ khí khoảng 800 triệu $ một năm. Sau khi chấm dứt chiến tranh lạnh vào năm 1989, công nghiệp quốc phòng tại Bulgaria bắt đầu nợ nần do mất thị trường truyền thống tại Liên Xô cũ và Trung Đông.

Cùng với việc hội nhập Liên minh châu Âu, nghề trồng hoa hồng đã được khôi phục. Trong thập kỷ qua, các nguồn tài trợ từ EU và các nhà đầu tư nước ngoài đã mang đến sức sống mới cho ngành công nghiệp truyền thống của Bulgaria. Trong tổng số 3.600 ha cánh đồng hoa hồng ở Bulgaria, 2500 ha được trồng sau năm 2001.

Hoa hồng không chỉ tạo nguồn thu nhập mới cho những người dân nơi đây mà nó còn mang lại cho Bulgari cơ hội quảng bá đầy thơ mộng về đất nước mình, hấp dẫn những khách du lịch yêu thiên nhiên trên toàn thế giới.